Реклама в Интернет     "Все Кулички"
  Мы – нацыя!
 
 

Беларускія ўлады і архітэктура Друк E-mail
08.01.2008 | 19:20 |

Уладзімір ДЗЯНІСАЎ, намеснік старшыні Беларускай валантэрскай арганізацыі аховы гістарычных і культурных помнікаў •

Дом і месцаБеларускія ўлады мелі адмоўнае стаўленьне да аховы гістарычнай і культурнай спадчыны цягам усяго савецкага перыяду. Спрыяльныя ўмовы ў арганізацыі досьледаў і афіцыйнага каталагізаваньня каштоўнейшых гістарычных і культурных помнікаў склаліся толькі у 20-ыя гады XX стагоддзя. Гэта быў кароткі перыяд беларусізацыі, калі шматлікія знакамітыя навукоўцы і гісторыкі яшчэ мелі вагу ў грамадзтве. Вынікам іх працы было выданьне першага дзяржаўнага сьпісу гістарычных, мастацкіх і прыродных помнікаў. Гэты сьпіс быў зацьверджаны ў 1926 годзе і зьмяшчаў 94 будынкі. Праца па дасьледаваньню і ахове культурнай спадчыны цалкам спынілася на пачатку 30-х гадоў, калі ўлады забаранілі правядзеньне палітыкі беларусізацыі і распачалі масавыя рэпрэсіі супраць беларускай інтэлігенцыі. Шмат цэркваў, палаца-паркавых комплексаў і мясцін археалагічных досьледаў былі нават зруйнаваныя па загаду кампартыі БССР напярэдадні Другой Сусьветнай Вайны. Палітыка ўладаў у дачыненьні да культурнай спадчыны ізноў зьмянілася толькі пасьля заканчэньня Другой Сусьветнай Вайны. Праца па дасканаламу вывучэньню помнікаў архітэктуры вельмі добра фінансавалася. У 1946-1948 гг. была праведзена сапраўдная навуковая экспедыцыя, у якой удзельнічала шмат знакамітых спецыялістаў-навукоўцаў. Мэтай экспедыцыі было выяўленьне найбольш каштоўных помнікаў архітэктуры, дасьледаваньне тэхнічнага стану гэтых будынкаў і складаньне дакумеэнтацыі. У 1947 годзе быў складзены і зацьверджаны новы Дзяржаўны сьпіс гістарычных і культурных помнікаў БССР.

Зруйнаваньне помнікаў

Справа налева: Уладзімір Дзянісаў, Уладзімір Папруга і Антон АстаповічТакі заўважны інтарэс да лёсу гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі з боку кіраўніцтва кампартыі быў выкліканы жаданьнем атрымаць кампэнсацыю ад Нямеччыны за пашкоджаныя і зруйнаваныя будынкі. Былі створаны асобныя сьпісы, у якіх пазначаліся кошты на аднаўленьне і рэстаўрацыю помнікаў архітэктуры. Сумы былі велізарныя. Напрыклад, кіраўніцтва кампартыі Беларусской ССР афіцыйна запатрабавала ад Нямеччыны 3 мільёны рублёў (па дарэвалюцыйным курсе) за аднаўленьне Дамініканскага манастыра ў Менску. Аднак пасьля заканчэньня складаньня рэпарацыйнай дакументацыі большасьць гэтых будынкаў была выкрэсьлена са сьпісаў і зруйнавана. У тым ліку – Дамініканскі манастыр XVII стагоддзя ў Менску, барокавы комплекс будынкаў гістарычнага цэнтру Віцебска і шмат іншых. На гэта быў дадзены непасрэдны загад ЦК КПБ.

У канцы 1950 – пачатку 1960 гг. пачалася новая хваля разбурэньня гістарычных помнікаў. Вялікая колькасьць выбітных помнікаў архітэктуры была выкрэслена са сьпісаў без аніякага навуковага тлумачэньня. Пасьля гэтага былі ўзарваныя царква XII ст. у Віцебску і позьне-гатычны Катэдральны сабор у Гродна

Паляпшэньне сітуацыі, і зьмены ў заканадаўстве

У 1988 годзе Грамадзкае Аб’яднаньне Аховы Помнікаў і Беларускі Культурніцкі фонд сумесна з Міністэрствам культуры падрыхтавалі сьпіс асабліва каштоўных помнікаў, якія маглі б быць дададзеныя да сьпісу сусьветнай спадчыны ЮНЕСКО. У сьпіс увайшла вялікая колькасьць старых беларускіх цэркваў: Прэабражэнская царква ратаваньня XII стагоддзя, Катэдральны сабор Сьвятой Сафіі XI-XVIII стагоддзяў у Полацку; Дабравешчанская царква XII стагоддзя ў Віцебску; Барысаглебская царква XII стагоддзя ў Гродне. Таксама шмат сярэднявечных абаронных збудаваньняў: каменная вежа XIII стагоддзя ў Брэсцкім раёне; абарончая царква XV-XVI стагоддзяў у вёсцы Сынкавічы і абарончая царква пачатку XVI стагоддзя ў вёсцы Мураванка ў Гродзенскім раёне; царква Іаана Баптыста ў вёсцы Камаі Віцебскага раёна. Акрамя таго, ў сьпіс увайшлі палаца-паркавы комплекс XVI-XX стагоддзяў у Міры; палаца-паркавы комплекс Езуіцкай царквы XVI-XVII стагоддзяў у Нясвіжы; гістарычны цэнтр Гродна XII-XX стагоддзяў. Шкада, але ў сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЕСКО трапілі пакуль-што толькі Белавеская пушча і замкавы комплекс у Міры. Гэта таму, што дзяржаўныя чыноўнікі [Беларусі] і дагэтуль не падалі поўнага сьпісу помнікаў культурнай і прыроднай спадчыны Беларусі ў камітэт Міжнароднай спадчыны.

Перыяд пасьля атрыманьня дзяржаўнай незалежнасьці

Пытаньне аб прыняцьці новых законаў аб ахове і выкарыстаньню гістарычнай і культурнай спадчыны, якія б адпавядалі міжнародным стандартам, паўстала адразу пасьля прыняцьця Дэклярацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Рэспублікі Беларусь у 1990 годзе. У 1992 годзе беларускі парламент прыняў новы закон «Аб ахове гістарычнай і культурнай спадчыны». Нажаль, час паказаў, што гэты закон нядзейсны. У законе шмат памылак, якія не дазваляюць стварэньне заканадаўчай сістэмы аховы гістарычных збудаваньняў.

Пасьля выбараў 1994 года ў Беларусі ўсталяваўся аўтарытарны рэжым. Гэта паўплывала на ўсе сьферы жыцьця Беларусі і беларусаў. Стасункі паміж Камітэтам Аховы Гістарычнай і Культурнай Спадчыны, які ўзначаліў Д. Бубноўскі, грамадзкімі структурамі і навукова-дасьледчымі інстытутамі канчаткова сапсаваліся. Камітэт на дзяржаўным узроўні зрабіў спробу забараніць любую дзейнасьць Беларускіх Валантэрскіх Асацыяцый Аховы культурных помнікаў. У цяперашняй сітуацыі кожнаму помніку пагражае зьнішчэньне.

Прыродныя чыньнікі нясуць меншую пагрозу гістарычным будынкам, але і яны ня могуць ігнаравацца. Як у выпадку з Каложскай царквой XII ст. у Гродне, частка якой абрынулася ў Нёман разам з падмытым пагоркам. Але найбольшую пагрозу будынкам нясе чалавечая дзейнасьць. Такая, як правядзеньне «рэстаўрацыйных» работ. На жаль, традыцыйная школа рэстаўрацыі 1970-1980 гг.. была забыта, не існуе сістэмы падрыхтоўкі і перакваліфікацыі рэстаўратараў, а тыя што ёсьць – ізаляваныя ад найноўшых тэхналогіяў. Больш за тое, дзяржаўныя чыноўнікі выдаюць ліцэнзіі на правядзеньне рэстаўрацыйных работ арганізацыям і людзям, якія ня маюць адпаведнай кваліфікацыі. З-за правядзеньня такіх некваліфікаваных „рэстаўрацыйных прац« шматлікія гістарычныя помнікі страцілі сваю аўтэнтычнасьць. Тут перш за ўсе трэба ўзгадаць Дабравешчанскую царкву XII ст. у Віцебску. Замак Радзівілаў у Міры таксама згубіў шмат ад свайго першапачатковага выгляду. Рэстаўратары зруйнавалі цалкам вежу XVII стагоддзя. Такая ж пагроза навісла і над найвыбітнейшым палаца-паркавым комплексам у Нясвіжы.

Гістарычныя цэнтры старажытных гарадоў таксама знаходзяцца пад пагрозай татальнага зьнішчэньня. Яны не разглядаюцца беларускім законам у якасьці гістарычнага фэномена. Сёньня пад выглядам правядзеньня рэстаўрацыйных работ у неверагодным маштабе руйнуюцца цалкам кварталы гістарычных забудоваў. Замест іх будуюцца жылыя дамы, фінансавыя ды камэрцыйныя цэнтры. Найгорш выглядае сітуацыя з гістарычнымі цэнтрамі Менску, Гродна, Брэста.

Прыродныя краявіды і мясціны археалагічных раскопаў, якія патрабуюць асаблівай увагі і дагляду, ўвогуле ня ўлічваюцца беларускім заканадаўствам. Толькі за апошнія 10 год Беларусь страціла сотні археалагічных аб’ектаў.

Вялікая колькасьць могілак і мясцін масавых пахаваньняў часоў камуністычнага тэрору таксама пад пагрозай зьнішчэньня. Пачалося будаўніцтва новай магістральнай дарогі праз сумнавядомае ўрочышча Курапаты (пад Менскам). Хаця у гэтым месцы ляжаць парэшткі тысяч ахвяраў Сталінскіх рэпрэсій 1930-1940 гадах і урочышча Курапаты мае статус гісторыка-культурнага помніку першай катэгорыі. Кальварыйскія могілкі ў Менску, дзе пахаваныя парэшткі знакамітых навукоўцаў і дзеячоў культуры, таксама паступова руйнуюцца.

На жаль, зараз няма спадзеву на паляпшэньне сітуацыі з аховай гісторыка-культурнай спадчыны. Адразу ж пасьля чарговых прэзідэнцкіх выбараў Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь з парады Бубноўскага прыняў дэрэктыву аб ануляваньні дзяржаўнай пратэкцыі больш як 15 000 археалагічных, гістарычных, гарадскіх ды архітэктурных помнікаў.

Пераклад з ангельскай мовы: Алесь ВАНЧУК
 
« Папяр.   Наст. »

Каментар

Каб карыстацца гэтай формай Вы павінны мець наладжаны javascript...

Ваш каментар:Беларускія ўлады і архітэктура ...

Адпішыце Ваш каментар ніжэй.

Ваша імя (абавязковае поле)
E-Mail (неабавязковае поле)
Ваш email не будзе апублікаваны на сайце, ён будзе бачны толькі адміністратару сайта
Хатняя старонка (неабавязковае поле)

For more BBCode info:  [Click here]

Supported BBCode

[b]bolded text[/b]
[i]italicized text[/i]
[u]underlined text[/u]
[s]striked text[/s]
[sub]subscripts text[/sub]
[sup]superscripts text[/sup]
[center]center text[/center]
[hr] To draw a line
[url]http://ongetc.com[/url]
To quote:[quote]quoted text[/quote]
[code]monospaced text[/code]
To change text size: [size=9]Your Text[/size]
To change text color: [color=red]Red Text[/color]
or [color=#FF0000]Red Text[/color]
(Can use many different color names or hex codes.)



Тэкст:

БелСаЭс «Чарнобыль»

НАВЕЙШЫЯ ПУБЛІКАЦЫІ :

“Крывіцкія руны - ІІ”
КНІГІ | Нятленнае


Крывіцкія руны : вып. ІІ, беларускі культурны мацярык у Латвіі. / уклад., прадм., камент. М. Казлоўскага, С. Панізьніка. - Мінск : Кнігазбор, 2017. - 452 с. ISBN 978-985-7180-05-9. У том выбраных твораў «Крывіцкія...
Глядзець вачыма будучыні
Лепшы верш | Пісьменнік і час


Шмат гадоў назад у газеце "Голас Радзімы" (№ 50-52, 30 снежня 2004 года) была апублікавана гутарка сябра ГА "МАБ" Веранікі Панізьнік з прафесарам факультэта германістыкі і славістыкі ва ўніверсітэце канадскага горада...
БелАЭС: чаго баіцца МАГАТЭ?
ДЗЯРЖАВА І МЫ | Беларуская АЭС


Астравецкая АЭС цалкам адпавядае стандартам МАГАТЭ, сцвярджае афіцыйны Менск. Са справаздачаў экспертных місіяў гэтай арганізацыі ў Беларусь, аднак, вынікае іншае. На думку агенцтва, Дзяржатамнагляд Беларусі - няздольны забяспечыць бяспеку...
Ярослав Романчук: Беларусь медленно, но верно избавляется от нефтяного проклятья
ДЗЯРЖАВА І МЫ | Экалогія


Конфликт с Россией вокруг цены на энергоресурсы избавит Беларусь от нефтяного проклятья и, если не помешает АЭС, вынудит инвестировать в зеленую экономику и в развитие возобновляемых источников энергии. Как заявил...
Правда ли, что на самом деле Путин - богатейший человек в мире?
ДЗЯРЖАВА І МЫ | SOS-паралелі


После 17 лет пребывания у власти российский лидер владеет "состоянием в размере 200 млрд долларов, 58 самолетами и вертолетами, а также 20 дворцами и загородными виллами" "Возможно, российский президент Владимир...
Пралегамены да канструявання беларускага нацыяналізму
АДВЕЧНАЕ | Гістарычны матыў


Анатоль Астапенка У кожнай сучаснай дзяржаве кожнынармальны грамадзянін ад пачатку нацыяналіст. Быць нацыяналістам - гэта нармальны стан чалавека. Чалавека без свайго нацыянальнага пачатку на Зямлі проста не існуе. Кожны нараджаецца альбо...
Творчыя арганізацыі патрабуюць перагляду Пастановы №7
АДВЕЧНАЕ | Гістарычны матыў


ГА "БАЖ", РГА "Беларускі ПЭН-цэнтр", ГА "Саюз беларускіх пісьменнікаў" звярнуліся ў Міністэрства культуры з просьбаю патлумачыць чаму гэтыя арганізацыі не ўвайшлі ў спіс творчых саюзаў. Разам з тым іншыя...
Литвинизм и Белая Русь
АДВЕЧНАЕ | Даследаванні


Вадим ДЕРУЖИНСКИЙ В российской прессе появилась статья минчанина, кандидата политических наук Николая Малишевского (1977 г.р.) «Литвинство и Белая Русь». Автор в традициях сталинизма лишает Беларусь и беларусов права на свою...
РЕАЛЬНАЯ ДЕЙСТВИТЕЛЬНОСТЬ «ПУТИНЛЭНДА»
ДЗЯРЖАВА І МЫ | SOS-паралелі


На Западе много десятилетий тому назад придумали парк аттракционов под названием «Диснейлэнд». Задумка была оригинальна и проста одновременно: каждый обыватель «западного рая» (при наличии небольшого количества «баксов» в кармане)...
Член-карэспандэнт НАН Беларусі Аляксандр Лукашанец прапанаваў меры па падтрымцы беларускай мовы
ДЗЯРЖАВА І МЫ | Палітыка


У Беларусі неабходна прыняць меры па падтрымцы нацыянальнай мовы для забеспячэння рэальнага раўнапраўя дзяржаўных моў у сітуацыі двухмоўя, зацверджанага Канстытуцыяй. Такое меркаванне выказаў на прэс-канферэнцыі 17 лютага першы намеснік дырэктара...
Удзельнікі акцыі ў Бабруйску выставілі ўльтыматум уладам
ДЗЯРЖАВА І МЫ | Палітыка


У Бабруйску 26 лютага на мітынгу супраць дэкрэту № 3, які адбыўся на цэнтральнай плошчы горада, прыняло ўдзел больш за 1000 чалавек. Распачаў мітынг і быў яго вядоўцам сустаршыня Беларускай...
«Круглый стол» с тремя неизвестными. Чапай думу думает
ДЗЯРЖАВА І МЫ | Палітыка


Вопрос о будущем одного человека должен уступить место вопросу о будущем всей страны. Митинг возмущенных «тунеядческим» декретом белорусов завершился мирно, и Александр Лукашенко, улетевший в Сочи, получил возможность спокойно подумать....
Пресловутый «русский мир»
ДЗЯРЖАВА І МЫ | Палітыка


Вадим Деружинский   Уважаемые коллеги! Не смог промолчать, видя, какой дурдом вы тут обсуждаете. Некий господин Костян С. И. называет себя «председателем Белорусского славянского комитета». Поскольку славяне - понятие сугубо...
Алег Трусаў. «Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V–XV стагоддзі)»
КНІГІ | Нятленнае


Гісторыя - гэта навука аб развіцці чалавечага грамадства. якая вывучае мінулае чалавецтва ва ўсёй яго канкрэтнасці і раз-настайнасці. У сувязі з гэтым гісторыя складаецца з сусветнай (усеагульнай) гісторыі і...
Краснасельскі краязнаўца
АДВЕЧНАЕ | Асоба


Мінае 80 гадоў з дня нараджэння (11.01.1937) Верацілы Міхася, сына Уладзіміра з пасёлка Краснасельскі ў Ваўкавыскім раёне. 40 гадоў прайшло, як я пазнаёміўся з магутным краязнаўцам, дасціпным гумарыстам-фалькларыстам, рэстаўратарам, нумізматыкам,...
если бы Вы стали президентом Беларуси
ДЗЯРЖАВА І МЫ | Палітыка


Вадим Дзеружинский ПОЗИЦИЯ. По поводу вопроса "Главный вопрос к Вам: если бы Вы стали президентом Беларуси, то какие бы вы предприняли действия для процветания этой крайне бедной природными ресурсами...
+ + +
Брама сайта | Галоўная старонка


...
Бунтоўны дух мысляра
Лепшы верш | Водгук, рэцэнзія


Я ведаю паэта Яўгена Гучка ўжо не адзін дзясятак гадоў. Чалавек ён чысцейшага сэрца, высокіх дум і парыванняў, неадступны і пранікнёны патрыёт сваёй роднай зямлі. Эрудыт, мысляр... А ў той...
Гісторыкі патлумачылі расейскаму шавіністу, калі з’явілася беларуская мова
АДВЕЧНАЕ | Даследаванні


Дырэктар Расейскага інстытуту стратэгічных дасьледаваньняў Леанід Рашэтнікаў заявіў, што «беларуская мова была створаная пастановай пасяджэньня аргбюро ЦК ВКП(б)». Пры гэтым ён спаслаўся на расейскую газэту «Правда» за 1926 год, паведамляе...
Joomla! Ukraine

КОЛЬКІ СЛОЎ НА БРАМЕ САЙТА :

Народ і нацыя: Колькі слоў на Браме сайта
|


Шаноўныя, перад вамі спроба адкрытай і шчырай размовы пра найбольш важнае і надзённае, што даўно паўстала і востра стаіць перад нашым народам, цяпер — асабліва, — ратаваць сябе ў супольнасці, у суладдзі, берагчы і развіваць творчы дух народа і нацыі. Я ведаю, што гэтыя словы і тое, што за імі стаіць, дойдзе далёка не да кожнага розуму,...
Інстытут Нацыянальнай Памяці (ІНП)
|


Памяць народа – перадумова для далейшага яго развіцця ў грамадзянскай супольнасці і выканання ім ролі крыніцы ўлады і крыніцы дзяржаўнасці. Інстытут Нацыянальнай Памяці (ІНП) ёсць грамадзянская ініцыятыва па выяўленні і раскрыцці найвыдатнейшых старонак беларускай гісторыі, абароне этнакультурных каштоўнасцей і выкрыцці злачынстваў супраць свайго народа, калі б яны ні былі ўчыненыя. Ніжэй прыводзяцца і іншыя вытрымкі з палажэння Аргкамітэта...
Joomla! Ukraine

Новыя каментары :

КОЛЬКАСЦЬ ПРАЧЫТАНЫХ СТАРОНАК 
з 1 снежня 2009 года

КОЛЬКАСЦЬ НАВЕДВАЛЬНІКАЎ САЙТА 
mod_vvisit_counter Сёння 1194
mod_vvisit_counter Учора 1417
mod_vvisit_counter На гэтым тыдні 2611
mod_vvisit_counter У гэтым месяцы 31710
Каталог TUT.BY