Кніга для тых, хто марыць пра ўласны дом
30.10.2011 | 10:56 |
Таварыства беларускай мовыВасіль Якавенка «Прывіды Шанхая над Свіслаччу», Мн., 2011, «БелСаЭС Чарнобыль», стар. 1-268.

Пасля нашумелай маштабнай трылогіі «Пакутны век» пісьменнік Васіль Якавенка для многіх стаў персонай №1 у мастацкай літаратуры, новых твораў якога чакалася. І вось на паліцах кнігарняў з'явіўся крыху экзатычна аздоблены ягоны томік «Прывіды Шанхая над Свіслаччу». Хтосьці падумае пра містыку, хтосьці пра фантастыку, але можаце быць пэўнымі - пісьменнік Васіль Якавенка здзіўляе чытача найперш рэалізмам, цвярозым ды пранікнёным поглядам на нашае сучаснае жыццё.

Зрэшты, я не адразу рызыкнуў набыць гэты салідны том публіцыстыкі. Палохала нават тое, што гэта быў збор пераважна публікаваных выступаў у беларускіх газетах і часопісах, а я, паддаўшыся на слушныя парады булгакаўскага прафесара Прэабражэнскага, не давяраю сучасным барзапісцам, якія ператварылі журналістыку ў банальны піяр, у нейкае рэкламнае агентства неўпіхуемых грамадству сацыяльных ідэй. Баяўся таксама расчаравацца ў тым, што мяне так уразіла летась.

Васіль Якавенка. Прывіды Шанхая над СвіслаччуІ ўсё ж, дзякаваць Богу, ёсць сябры: то паэта Яўген Гучок захоплена пытаецца «Чытаў новую кнігу Якавенкі?»; то былы мэнэджэр гурта «Мроя» Юрась Мурашка бянтэжыць нестрыманым подзівам. І вось «Прывіды Шанхая над Свіслаччу» прачытаны, што дало адназначную выснову: машчняк! (у сэнсе - сіла!). Каб гэтую кнігу чыталі нашы палітыкі, мы б даўно жылі ў іншай краіне і не марылі даць цягу адсюль пры першай зручнай нагодзе. А было ж такое, што не марылі, нават да нас пёрлі мігранты з Еўропы і Азіі яшчэ ў памятныя часіны Вялікага Княства Літоўскага: калі ўсход стагнаў пад пятой Залатой Арды, залізваючы боты акупанту ўласным языком, а захад віраваў у цемрашальстве інквізіцыі, наш дух сілкаваў найбольш дэмакратычны звод законаў нават сучаснага свету - «Статут ВКЛ».

Не скажу, аднак, што кніга ўся гэтак сходу й захапляе. Калі «Пакутны век» не адпускае чытача ад першых старонак, дык тут я спярша нудзіўся, дакладна - старонак 90, гатовы нават цалкам расчаравацца. І не скажу, што тэмы напачатку кнігі такія ўжо чужыя для мяне: тут і свой погляд на чарнобыльскую катастрофу напярэдадні 25-годдзя трагедыі, тут і гутаркі з адмыслоўцамі на тэмы захавання архітэктурнай спадчыны беларускіх гарадоў у аспекце міграцыйнай экспансіі сучаснага свету, тут і актуальная праблема атамнай энергетыкі ў аспекце таго ж Чарнобыля і нядаўняй трагедыі ў Фукусіме... Але ведаючы, што Якавенка з тых пісьменнікаў, якія здольны здзіўляць, я і чакаў здзіўлення. І дачакаўся.

Не скажу, што я баяўся чужой экспансіі ў свой устаялы свет. Акурат быў гатовы да таго, каб сустрэць аргументаванага апанента. Дык вось якраз Якавенка цалкам змяніў мой погляд на кнігу аналітыка беларускага нацыяналізму Анатоля Астапенкі «... І гдзе зродзіліся і ўскормлены суть по Бозе». Кніга, мяркуючы на ўсім, насамрэч заслугоўвае ўвагі.

А вось сваім нестандартным погледам на творчасць папулярных, але чужых для мяне нашаніўскіх філосафаў Акудовіча і Бабкова, новая кніга Васіля Якавенкі шчыра парадавала. Аказваецца, я не адзін такі, неўпісуемы ў поп-стандарты. І ў Якавенкі надзвычай пераканаўчыя довады. А як ён цвяроза разлажыў каштоўнасці марксізму! А як грунтоўна даў адпор нямецкаму аналітыку беларускіх падзеяў Бернгарду К'яры!

Эфектна чытаюцца і аналітычныя матэрыялы аб творчасці пісьменніка Леаніда Дайнекі, даследчыка беларуска-нямецкіх літаратурных кантактаў Уладзіміра Сакалоўскага, гутаркі з дзеячамі нацыянальных культур Арменіі, Нагорнага Карабаху, Расіі. Усё гэта здольнае сілкаваць акурат нашыя беларускія душы ў памкненні да адбудовы ўласнага грамадскага дому. Ці хто не марыць ужо пра ўласны дом? Дык Якавенка навучыць вас пільна трымаць свой ключ ад яго, не руйнуючы традыцыйнай беларускай гасціннасці.

Вітаўт МАРТЫНЕНКА
«Наша слова», 2011 за 26 кастрычніка, №43