Олег Ждан. “Князь Мстиславский”
07.07.2012 | 22:34 |
Олег Ждан. “Князь Мстиславский”Ждан, А. Князь Мстиславский: раман, 2010.  

Выдатнай знаходкай для аматараў беларускай гісторыі стане новае выданне Ждана, А. “Князь Мсціслаўскі”. Склалася так, што з'яўленне любога гістарычнага рамана ўспрымаецца чытачом як падзея. Менавіта такой кнігай стаў раман Алега Ждана, які выйшаў у серыі “Святло мінуўшчыны”.

Аб папулярнасці рамана гаворыць нават яго рэалізацыя: за два месяцы ў продажы болей за паўтары тысячы запланаваных экзэмпляраў проста зніклі з кніжных палічак. 

Стварэнне пісьменнікам гістарычнага рамана стала ў чымсьці нечаканым, а ў чымсьці лагічнай з'явай. Нечаканым, бо, як пісала літаратурная крытыка, у сваёй творчасці аўтар распрацоўваў дзве тэмы, далёкія ад гістарычнай тэматыкі. 

Аднак цікавая атмасфера мінулага, а таксама жаданне напісаць кнігу для чытачоў роднага горада і прывялі Алега Ждана да новага для яго жанру і да новай тэматыкі.  

Жанр твора можна вызначыць як гістарычны раман. У цэнтры яго - падзеі, якія адбываліся напачатку 16 стагоддзя, калі абвастрыліся тэрытарыяльныя спрэчкі паміж каралеўствам Польскім і Расіяй. Горад Мсціслаў, які ўваходзіў у склад Вялікага княства Літоўскага, апынуўся акружаны войскамі Васіля III. Каб выратаваць жыхароў, князь прымае рашэнне адчыніць браму гарада. Аднак праблемы не вычэрпваюцца. Войска не можа быць стваральнай сілай. Блізкія па мове людзі ператвараюцца ў чужынцаў. І зноў князь Міхась Жаслаўскі робіць выбар, дзякуючы якому і ўвайшоў у гісторыю як князь Мсціслаўскі.

Станоўчай якасцю рамана стала ненавязлівая, даверная інтанацыя аўтара. Добра ведаючы гістарычныя факты таго часу, А.Ждан нібыта перадае думкі і намеры жыхароў 16 стагоддзя. Існуе ўражанне, што аўтар як быццам на ўласныя вочы назіраў за гэтымі падзеямі, а зараз проста іх распавядае ад свайго імя. Аўтар насычае свій раман нават гумарыстычнай ноткай. Так герой рамана Ляхініч, страціўшы каня, сам запрогся ў калёсы і “панёсся наўскач”. 

У кнізе, па словах аўтара прадмовы, няма яркага напаміну згодна той эпохі. Гэта значыць таго, што складае аснову любога класічнага гістарычнага рамана. Затое ёсць праблема выбару, якая стаіць перад нашымі продкамі, калі Маскоўская дзяржава прад'явіла тэрытарыяльныя прэтэнзіі на беларускія землі Вялікага княства Літоўскага (ВКЛ), якое лічыла сваімі. Галоўны герой пастаўлены перад выбарам: каму прысягацца, каму захоўваць пэўнасць? Гэта праблема і вырашаецца аўтарам на старонках рамана.

Хоць крытыкі і знайшлі ў кнізе невялікія недахопы, аднак гэта не змяншае яе несумнеўны мастацкі ўзровень. Пісьменніку атрымалася пагрузіцца ў мінулае і адкрыць для чытачоў схаваную ў глыбіні стагоддзяў – мінулае роднага Мсціслава і сваёй краіны. Тым жа чытачам, хто не паспеў пазнаёміцца з раманам, застаецца шукаць яго ў бібліятэках ці чакаць перавыдання, якога “Князь Мсціслаўскі”, безумоўна, заслужыў.

studyja.org