ДЭКЛАРАЦЫЯ "Інстытута нацыянальнай памяці" аб мове, нацыянальнай самаідэнтычнасці і самавызначэнні
28.11.2011 | 18:53 |
Інстытут нацыянальнай памяці Дакумент складзены кампетэнтнымі ў гэтай галіне вучонымі, людзьмі творчых прафесій і грамадскімі дзеячамі ІНП і рассылаецца па ўсіх паверхах улады, а таксама па грамадскіх арганізацыях.

Яго асветная мэта - павысіць досвед беларусаў у пытаннях мовы і самаідэнтычнасці, даць падставы для роздуму, падштурхнуць да вырашэння ў грамадстве занядбаных раней пытанняў.

Дэкларацыя з'яўляецца працягам масавай акцыі 2009 года ў абарону беларускай мовы і разлічана на пашырэнне і замацаванне поспеху.

Змяшчаем тэксты на беларускай, рускай і англійскай мовах.

  

За тысячагоддзі гісторыі чалавецтва значна змянілася, з разнастайных папуляцый, плямёнаў, этнасаў утварыліся супольнасці, нацыі і дзяржавы. Працэс гэты доўжыцца, усё больш народаў цяпер, калі адчулі подых свабоды, жадаюць паказаць сваю гістарычную адметнасць, самаідэнтыфікавацца, захаваць культуру продкаў, традыцыі, звычаі, забяспечыць сабе трывалае месца ў гісторыі. 

Аднак супярэчлівы час плодзіць з'явы і адваротнага кшталту, нярэдка назіраецца, што развітыя мовы і культуры народаў гібеюць і гінуць. Калі народ страчвае сваю незалежнасць - аказваецца ў няволі. Гісторыя беларускага народу ў апошнія стагоддзі - яскравы прыклад таму.

1. Канстатуючая частка

Знікненне беларускага народа з гістарычнай сцэны - не ў інтарэсах усяго чалавецтва, бо страта культурных набыткаў, разнастайнасці, уніфікацыя ўвогуле вядуць да блякласці, невыразнасці, шэрасці, абарочваюцца дэградацыяй нацый і ўсёй цывілізаванай прасторы.

Любая нацыянальная культура "з'яўляецца агульначалавечым багаццем, крыніцай раскошы, якая ўвесь час аднаўляецца ў выніку чалавечай дзейнасці. Мова - адзін з найбольш каштоўных чалавечых скарбаў. Гэта не толькі сродак перадачы інфармацыі, але і цэлы космас значэнняў...", - словы, якія адпавядаюць Усеагульнай дэкларацыі ЮНЕСКА пра культурную разнастайнасць (Артыкул 1), яны прагучалі ў прамове Каіціра Мацууры, Генеральнага дырэктара ЮНЕСКА на Міжнародным сімпозіуме ў Мінску 9 ліпеня 2002 года.

Пасля распаду Савецкага Саюза Рэспубліка Беларусь утварылася на ідэалагічнай аснове Беларускай Народнай Рэспублікі і сярэднявечнай гістарычнай спадчыне ВКЛ, захаванай народам.

Утварэнню краіны папярэднічала трохсотгадовая прыхаваная альбо адкрытая каланіяльная залежнасць - ад Польшчы, Расіі, СССР. Занядбанне роднай мовы і культуры перакінулася да нас адтуль, з гістарычнай мінуўшчыны, і пакуль не ўсведамляецца пэўнай часткай насельніцтва як агульнанародная драма. Кіраўніцтва ж новай краіны, пазбаўленае нацыянальнай самасвядомасці, паспяшалася выкарыстаць гэтую акалічнасць і абвясціць другой дзяржаўнай мову суседняй краіны. Руская мова займела па сутнасці пануючае становішча, а для развіцця беларускай мовы і культуры, наадварот, былі пастаўлены непераадольныя застаўкі.

Беларуская мова сёння катастрафічна страчвае свае пазіцыі мовы тытульнай нацыі і ўжо аднесена ЮНЕСКА да моў, якія знікаюць. У краіне не знойдзеш беларускага па сутнасці дзіцячага сада, стабільнай гарадской школы, а тым больш ВНУ на тытульнай мове дзяржавы, спынены выпуск адзінай беларускай газеты для падлеткаў - "Раніца", а таксама часопіса "Бярозка"; да свята Дажынак 2011 у Маладзечна кінатэатр "Радзіма" перайменаваны ў "Родина" і міжнародны аўтавакзал у Мінску наскрозь рускаскамоўны... Прыкладаў зашмат. Страчваецца нацыянальная ідэнтычнасць народа і дзяржавы. Усё гэта абарочваецца ў грамадстве распадам культурных традыцый, стратай патрыятычных пачуццяў, сістэмнай эміграцыяй найбольш здольных асоб, разбурэннем генафонду, бездухоўнасцю, што, урэшце, нясе сур'ёзную пагрозу суверэнітэту нашай краіны.

Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь, усвядоміў нядобрае і сваім рашэннем №П-91/2003 запатрабаваў адкарэкціраваць палажэнні раней прынятых законаў аб мовах дзеля "дасягнення фактычнай роўнасці дзяржаўных моў на практыцы". Аднак кіраўніцтва краіны гэтае патрабаванне Канстытуцыйнага Суда праігнаравала.

У выніку масавай акцыі, праведзенай Грамадзянскай ініцыятывай "Інстытут нацыянальнай памяці" (ГІ ІНП), 2009, выяўлена ўсё яшчэ прыхільнае стаўленне да роднай мовы з боку розных груп і пластоў насельніцтва, у тым ліку дзяржаўных чыноўнікаў заканадаўчых і распарадчых органаў, а таксама акадэмічных вучоных, творчай інтэлігенцыі ("Народнай воля", 2009, 6 чэрвеня; 2010, 18 і 21 мая; зб. В.Якавенкі "Прывіды Шанхая над Свіслаччу", 2011, стар. 67,79). Многія з афіцыйных асоб, між тым, не асмельваюцца карыстацца сваёй тытульнай мовай, не гаворачы ўжо пра яе абарону, бо вышэйшым дзяржаўным кіраўніцтвам гэта не ўхваляецца. "Які жах! - адрэагавала на вядомую ў грамадстве з'яву чытачка Ірына Прылішч, расіянка паходжаннем, і доўжыць на добрай беларускай мове: - Наша грамадства скаваў страх нават у такой бяскрыўднай справе, як ужыванне роднай мовы!" ("Народная воля", 2009, 25 жніўня).

У адказ на захады грамадскасці 2009 года Нацыянальная акадэмія навук Беларусі падрыхтавала для кіраўніцтва краіны свае прапановы, а заканадаўцы - Савет Рэспублікі і Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь паставілі былі ў план сваёй работы на 2010 год падрыхтоўку і прыняцце закона, які здымаў бы перакос у выкарыстанні моў. Адно пры ўзгадненні заканатворчага намеру ў апараце прэзідэнта пункт аб мове быў выкраслены з рабочага плану дзяржаўных заканадаўчых палат.

Незадоўга да прэзідэнцкіх выбараў 2010 года надарыўся неардынарны выпадак: падтрымку сваёй роднай мове яскрава выказаў Усебеларускі народны сход. Зала на 2,5 тысячы чалавек адгукнулася дружнымі воплескамі, калі беларуска з Эстоніі Ніна Савінава, асоба, надзеленая пачуццём нацыянальнага самаўсведамлення і гонару, на поўны голас загаварыла пра неабходнасць адраджэння на Беларусі, у суверэннай краіне, роднае мовы. Ніхто не мог запярэчыць ёй. Аднак прэзідэнцкая газета "Советская Белоруссия" у сваёй справаздачы са сходу старанна вымарала і адмяла палымяныя словы Н.Савінавай пра родную мову. Учынак газеты варта расцэньваць як факт, скіраваны на дыскрымінацыю беларусаў.

Кіраўнік незалежнай Рэспублікі Беларусь, выступаючы ў канцы 2009 года на прэс-канферэнцыі перад з журналістамі, патлумачыў існуючы незайздросны стан тытульнай мовы, які беларусаў усё яшчэ трывожыць, пэўнымі міжнароднымі дамоўленасцямі, як і па газу, нафце, каторыя належыць выконваць. Бачыце, «если тебе помогают и ставят условия, тогда будь добр исполнять. Так и по языку» («Народная воля», 2010, 20 февраля). Адсюль вынікае: нацыянальная мова на імперскім рынку - тавар!

Адмысловую сітуацыю ў міжнароднай расійскай палітыцы з вычарпальнай паўнатой раскрыў у сваім інтэрвью, дадзеным беларускай газеце, вядомы расійскі тэлежурналіст Сяргей Дарэнка: «Россия, поймите, концептуально не рассматривает Беларусь как самостоятельную территорию. Мы здесь, в России, в принципе воспринимаем мир иначе. И для нас мы граничим не с Беларусью, а с Германией. Между нами есть некие лимитрофы, проливы, которые заняты теми или иными странами. Мы не можем наделять их субъектностью - это такое устройство мозга. Между нами и Германией кто-то все время вертится, но это... как бы сказать... такое временное неудобство» («Народная воля», 2009, 11 августа).

Прыведзеныя словы - узор вялікадзяржаўных шавіністычных меркаванняў і памкненняў, якімі надзелены сёння не толькі і не столькі гэты развязны аракул - бліскучы расійскі інтэлігент, але і многія ў кіраўніцтве Расіі, з кім вядзецца падступны гандаль Беларуссю. С.Дарэнку ж пасля гэткай яго эскапады запрашаюць яшчэ і на Беларускае тэлебачанне!

Бессаромная і вялікая мана, што беларусы самахоць занядбалі сваю родную мову. Абапіраючыся на дзяржаўны апарат, змушаюць народ выракчыся сваёй беларускай мовы манкурты ва ўладзе - грамадзяне, пазбаўленыя памяці аб сваім родзе, айчыне!

У 2011 годзе ў перыёдыцы і на сайтах пачалі з'яўляцца публікацыі, якія варта назваць знакавымі, як што ў іх утрымліваюцца абгрунтаваныя і прынцыповыя меркаванні прадстаўнікоў розных этнасаў - рускага, яўрэйскага і беларускага - людзей з народа. Іх аўтары, як і названая вышэй расіянка Ірына Прылішч, пішуць з трывогай, а то і гневам пра стан беларускай мовы. Да цынізму даходзіць: беларускія школы і кафедры ва універсітэтах адкрываюцца за межамі краіны, а ў Беларусі іх закрываюць, на іх месцы вырастаюць вучэльні суседніх этнасаў!

2. Выніковая частка

Усе абазначаныя тут варункі, прыведзеныя выказванні розных асоб, уласныя назіранні ўдзельнікаў абмеркавання наспелага, даюць падставы "Інстытуту нацыянальнай памяці" прыняць у якасці сваёй дэкларацыі наступныя прынцыпы і ўлажэнні аб выкарыстанні роднай беларускай мовы і захаванні нацыянальнай самаідэнтычнасці беларускага грамадства і дзяржавы:

  1. Тытульная беларуская мова і нацыянальная самаідэнтыфікацыя на землях Айчыны - рэчы непадзельныя, таму, калі народ хоча захаваць і насіць сваё імя, захавацца сам, ён павінен бараніць родную мову, вывучаць і карыстацца ёй.
  2. Тытульная мова дзяржавы, з'яўляючыся крыніцай патрыятызму, духоўна ўзбройвае народ і выступае надзейнай ахоўніцай і абаронцам суверэнітэту краіны.
  3. Мова народа - каштоўнасць, прызнаная ва ўсім свеце, менавіта яна лучыць людзей, нітуе іх з продкамі, фарміруе менталітэт, характар, адкрывае адценні з'яў і рэчаў, сэнсаў і думак, уласцівых людзям толькі гэтага этнічнага фарміравання, гэтай нацыі.
  4. Мовы краін і народаў адрозніваюцца адна ад другой, а толькі ўсе яны разам утвараюць моўнае суквецце цывілізацыі, абагачаюць культуру; страта любой з іх вядзе да збяднення свету і разбурэння пэўнага этнасу, нацыі.
  5. Каштоўнасць моў асобных народаў і народнасцей пацверджана рознымі міжнароднымі дакументамі, у тым ліку Усеагульнай дэкларацыяй ЮНЕСКА аб культурнай разнастайнасці, а таксама Еўрапейскай хартыяй рэгіянальных моў і моў меншасцяў, прынятай Саветам Еўропы. Ігнараванне гэтых дакументаў, як і закона развіцця, адкідвае унітарную краіну, якой з'яўляецца Беларусь, на задворкі культурнага жыцця планеты і гісторыі люду.
  6. У суверэннай дзяржаве павінна дзейнічаць скразная сістэма навучання на мове тытульнай нацыі - ад дзіцячых да вышэйшых навучальных устаноў. Таму застаецца актуальным і важным Зварот ГІ ІНП да кіраўніка краіны (з пытаннямі да кіраўнікоў заканадаўчай і выканаўчай галін улады, міністраў і ўсіх грамадзян Беларусі), за 6 чэрвеня 2009.
  7. Кіраўнікі краіны, як і кіраўнікі заканадаўчай і выканаўчай галін улады, якія не забяспечваюць належных форм і сродкаў для выкладання і вывучэння тытульнай мовы дзяржавы (на ўсіх адпаведных стадыях) і не ўводзяць яе ў грамадскі ўжытак, груба парушаюць Канстытуцыю Рэспублікі Беларусь і здраджваюцьінтарэсам свайго народу; яны маюць падставы быць прынятымі за дзяржаўных злачынцаў.
  8. Дыяспарам суседніх дзяржаў, што ўтвораныя ў суверэннай краіне, выпадае лічыць за гонар і пачэсны грамадзянскі абавязак падтрымку мовы тытульнай нацыі, тым больш калі яны адкрылі (ці маюць адкрыць) школы на мовах сваіх этнічных меншасцяў.
  9. У дзяржаве, якая мае праблемы з нацыянальнай самасвядомасцю і заклапочана паляпшэннем сітуацыі з тытульнай мовай сваёй, разам з пэўнымі дзяржаўнымі захадамі да змены становішча павінна актывізавацца грамадскасць, стварацца ўмовы для функцыянавання такіх грамадскіх аб'яднанняў, як Таварыства беларускай мовы імя Ф.Скарыны, Таварыства беларускай школы, падтрымлівацца нацыянальныя сродкі масавай інфармацыі.
  10. Уся палітыка дзяржавы павінна будавацца з безумоўнай арыентацыяй на захаванне, абярог і развіццё сапраўдных нацыянальных каштоўнасцяў і перадусім - мовы народа, якая робіць чалавека свядомым патрыётам сваёй краіны, мабілізуе яго духоўныя і творчыя сілы на высакародныя ўчынкі і здзяйсненні.

За кожным пунктам гэтай Дэкларацыі стаяць меркаванні, думкі і памкненні шматлікіх удзельнікаў грамадзянскай акцыі ў абарону мовы 2009 года - ад акадэмікаў да рабочых і студэнтаў, а таксама думкі і намеры новых сяброў.

Дэкларацыя прынятая на чарговым пасяджэнні Грамадзянскай ініцыятывы "Інстытут нацыянальнай памяці" 4 лістапада 2011 г. ў Мінску. Яна мае быць разасланаю і распаўсюджанаю па розных дзяржаўных установах і грамадскіх арганізацыях для вывучэння, асэнсавання і мажлівай рэалізацыі розных яе палажэнняў.

ДЕКЛАРАЦИЯ «Института национальной памяти» о языке, национальной самоидентичности и самоопределении

За тысячелетия своей истории человечество значительно изменилось, из различных полуляций, племен, этносов образовались сообщества, нации и государства. Процесс этот длится, и все больше народов, почувствовав дыхание свободы, желают показать свою историческую состоятельность, самобытность, самоинденфицироваться, сохранить культуру предков, традиции, обычаи и таким образом обеспечить себе надежное место в истории.

Однако противоречивое время плодит явления и обратного характера, и нередко наблюдается то, что вполне развитые языки и культуры народов прозябают и гибнут. Происходит это обычно тогда, когда народ утрачивает свою независимость и оказывается в неволе. История белорусского народа - яркий пример тому. 

1. Констатирующая часть

Исчезновение белорусского народа с исторической сцены - вовсе не в интересах всего человечества, поскольку утрата разнообразия, унификация, как таковая, ведут к блеклости, невыразительности, серости, оборачивается деградацией наций и всего цивилизованного пространства. Любая национальная культура "является общечеловеческим достоянием, источником роскоши, которая все время воссоздается в итоге человеческой деятельности. А язык - одно из наиболее ценных человеческих сокровищ. Это не только средство передачи информации, но и целый космос значений...», - слова, отвечающие Всеобщей декларации ЮНЕСКО о культурном разнообразии (Статья 1), они прозвучали в речи Каитира Мацууры, Генеральный директор ЮНЕСКО, на Международном симпозиуме по разнообразию культур в Минске 9 июля 2002 года.

После распада Советского Союза Республика Беларусь образовалась на идеалогической основе Белорусской Народной Республики и средневековом историческом наследии Великого Княжества Литовского, сохраненного народом.

Образованию страны предшествовала трехсотлетняя прикрытая или же прямая колониальная зависимость от соседних стран - Польши, России, СССР. Пренебрежение родным языком и культурой народа перекинулось к нам оттуда, из исторического прошлого, и пока не осознается определенной частью населения как общенародная драма. Руководство страны, лишенное национального самосознания, поспешило использовать это обстоятельство и объявить вторым государственным язык соседней страны.

В итоге русский приобрел по сути господствуюшее положение, а для

дальнейшего развития беларуского языка, напротив, были поставленны непреодолимые заставки.

Беларуский язык сегодня катастрофически теряет свои позиции языка титульной нации и уже отнесен ЮНЕСКО к языкам, которым угрожает полное исчезновение. В стране не найдешь беларуского по сути детского сада, стабильной городской школы, а тем более ВУЗа на родном языке, прекращен выпуск единственной беларуской газеты для подростков - «Раница» и журнала «Бярозка», к празднику Дожинок 2011 в Молодечно кинотеатр «Радзіма» переименован в «Родина» и новый международный автовокзал в Минске открыт насквозь рускоязычным... Утрачивается национальная идентичность народа и государства. Это оборачивается в обществе распадам культурных традиций, утратой своего голоса, патриотичных чувств, системной эмиграцией наиболее способных молодых людей, разрушением генофонда, бездуховностью, что, наконец, несет серьезную угрозу суверенитету нашей страны.

Конституционный Суд Республики Беларусь, осознав опасность, своим решением №П-91/2003 потребовал откорректировать положения ранее принятых законов о языках для «достижения фактического равенства государственных языков на практике». Однако руководство страны это требование Конституционного Суда проигнорировало.

В итоге массовой акции, проведенной Гражданской инициативой «Институт национальной памяти» (ГИ ИНП), 2009, выявлено все еще приверженное отношение к родному языку со стороны разных групп и слоев населения, в том числе государственных чиновников законодательных и распорядительных органов, а также академических ученых, творческой интеллигенции Народная воля", 2009, 6 июня; 2010, 18 и 21 мая, а также сб. В.Яковенко «Прывіды Шанхая над Свіслаччу», 2011, с.67, 79). Многие из официальных лиц, между тем, не осмеливаются пользоваться своим титульным языком, не говоря уже о его защите, ибо высшим государственным руководствам это не одобряется. «Какой ужас! - отреагировала на известное в обществе явление читательница Ирина Прилищ, россиянка по происхождению, она пишет по-белорусски. - Наше общество сковал страх даже в таком безобидном деле, как употребление родного языка! («Народная воля», 2009, 25 августа).

В ответ на акцию общественности 2009 года Национальная академия наук Беларуси подготовила для руководства страны свои предложения, а законодатели - Совет Республики и Палата представителей Национального собрания Республики Беларусь поставили было в план своей работы на 2010 год подготовку и принятие закона, который бы снял перекос в использовании языков. Но только же при согласовании законотворческого намерения в аппарате президента пункт о языке был вычеркнут, снят из рабочего плана государственных законодательных палат.

В преддверии президентских выборов 2010 года произошло как бы незначительное, но вместе с тем знаменательное событие: поддержку своему родному языку недвусмысленно высказало Всебелорусское народное собрание. Зал на 2,5 тысячи человек откликнулся дружными аплодисментами, когда беларуска из Эстонии Нина Савинова, особа, наделенная чувством национального достоинства и чести, на полный голос заговорила о необходимости возрождения на Беларуси, в суверенной стране, языка титульной нации. Никто не стал ей возражать. Однако президентская, газета «Советская Белоруссия» в своем отчете с этого собрания старательно вымарала и отмела пламенные слова Н.Савиновой в защиту родного языка. Поступок газеты нельзя не расценивать как факт, направленный на дискриминацию беларусов.

Руководитель независимой Республики Беларусь, выступая в конце 2009 года на пресс-конференции перед журналистами, пояснил незавидное состояние титульного языка, все еще тревожащего беларусов, определенными международными договоренностями, как и по газу, нефти, которые подобает выполнять. Видите, «если тебе помогают и ставят условия, тогда будь добр исполнять. Так и по языку» («Народная воля», 2010, 20 февраля). Отсюда следует: национальный язык на имперском рынке - товар!

Неординарную ситуацию в международной российской политике широко и ярко раскрыл в своем интервью, данном белорусской газете, известный российский тележурналист Сергей Доренко: «Россия, поймите, концептуально не рассматривает Беларусь как самостоятельную территорию. Мы здесь, в России, в принципе воспринимаем мир иначе. И для нас мы граничим не с Беларусью, а с Германией. Между нами есть некие лимитрофы, проливы, которые заняты теми или иными странами. Мы не можем наделять их субъектностью - это такое устройство мозга. Между нами и Германией кто-то все время вертится, но это... как бы сказать... такое временное неудобство («Народная воля», 2010, 20 августа).

Это же образец великодержавных шовинистических представлений и устремлений, каковыми наделены сегодня не только и не столько этот распоясанный оракул - блестящий российский интеллигент, но и многие в руководстве России, с кем ведутся подспудные торги Беларусью. При всем том - большая и беззастенчивая ложь, что беларусы сами пренебрегли своим родным языком. Опираясь на государственный апарат, принуждают народ отречься своего языка манкурты во власти - граждане, лишенные памяти о своем роде, отечестве.

В 2011 году в периодике и на сайтах стали появляться публикации, которые следует назвать знаковыми, потому как в них излагаются обоснованные и принципиальные мнения, позиции представителей разных этнических образований - русского, еврейского и беларуского - людей из народа; да и написаны статьи без подсказки, взволнованно, пламенно, когда уже душа негодует и просит высказаться. Их авторов, как и названную выше россиянку Ирину Прилищ, тревожит состоянии беларуского языка. Ведь до цинизма доходит: беларуские школы и кафедры в университетах открываются за пределами страны, а в Беларуси их закрывают, и на их месте вырастают учебки соседних этносов!

2. Итоговая часть 

Все изложенные здесь отношения, приведенные высказывания разных деятелей, как и собственные наблюдения участников обсуждения данной проблемы, дают основания «Институту национальной памяти» принять в качестве своей декларации следующие принципы и уложения об использовании родного беларуского языка и сохранении национальной самоидентификации беларусского общества и государства:

  1. Титульный беларуский язык и национальная самоидентификация на землях Батьковщины - вещи нераздельные, потому, если народ желает сохранить и носить свое имя, сохраниться сам, он обязан защищать родной язык, изучать и пользоваться им.
  2. Титульный язык государства, являясь источником патриотизма, духовно вооружает народ и надежно стоит на охране и защите суверенитета страны.
  3. Язык народа - ценность, признанная во всем мире, именно он связует людей, объединяет их с предками, формирует менталитет, характер, открывает тона и оттенки явлений, вещей, смыслов, особого образа мышления, свойственного только людям этого этнического формирования, этой нации.
  4. Языки стран и народов отличаются один от другого, а только все они вместе образуют языковое соцветие цивилизации, обогащают культуру; потеря любого из них ведет к оскуднению мира, разрушению того или иного этноса, нации.
  5. Ценность языков отдельных народов и народностей подтверждена разными международными документами, в том числе Всеобщей декларацией ЮНЕСКО о культурном разнообразии, а также Европейской хартией региональных языков и языков меншинств, принятой Советам Европы. Игнорирование этих документов, как и закона развития, откидывает унитарную страну, какой является Беларусь, на задворки культурной жизни планеты и человеческой истории.
  6. В суверенном государстве должна действовать сквозная система обучения на языке титульной нации - от детских к высшим учебным учреждениям. Потому актуальным и важным остается Обращение Гражданской инициативы «Институт национальной памяти» к главе государства (с вопросами к руководителям законодательной и исполнительной ветвей власти, министрам и всем гражданам Беларуси), от 6 июня 2009 года.
  7. Руководители страны, как и руководители законодательной и исполнительной ветвей власти, которые не обеспечивают надлежащих форм и средств для преподавания и изучения титульного языка а всех соответствующих стадиях) и не вводят его в общественный обиход, грубо нарушают Конституцию Республики Беларусь и предают интересы своего народа; они имеют основания быть принятыми за государственных преступников.
  8. Диаспорам соседних государств, созданным в суверенной стране, следует принимать за честь и гражданскую обязанность поддерживать язык титульной нации, тем более если они открывают или стремятся открыть школы на языках своих этнических меншинств.
  9. В государстве, которое имеет проблемы с национальным самосознанием и озабочено улучшением ситуации с титульным своим языком, вместе с определенными государственными мерами для изменения положения должна активизироваться общественность, создаваться условия для функционирования таких общественных объединений, как Таварыства беларускай мовы імя Ф.Скарыны, Таварыства беларускай школы, поддерживаться национальная (белорусскоязычная) пресса.
  10. Вся политика государства должна строиться сбезусловной ориентацией на сохранение, сбережениеи развитие подлинныхнациональных ценносрей и прежде всего -языканарода,которыйпревращаетчеловека всознательногопатриота своей страны,мобилизует его духовные и творческие силы на благородные поступки и свершения.

За каждым пунктом этой Декларации стоят суждения, мысли и устремления многочисленных участников гражданской акции в защиту беларуского языка 2009 года - от академиков до рабочих и студентов, а также помыслы новых сторонников.

Декларация принята на очередном заседании Гражданской инициативы «Институт национальной памяти» 4 ноября 2011 года в Минске. Ей надлежит быть разосланною и распространенною по разным государственным учреждениям и общественных организациям для изучения, осмысления и возможной реализации различных ее положений.

 

DECLARATION Of "The Institute of National Remembrance" on the Language, National Self-Identity and Self-Determination

In its thousand-year history the human race has changed greatly - from different populations, tribes, ethnic groups to bigger communities, nations and states. This process is still continuing. Having felt the breath of freedom, more and more nations desire to show their national distinction. They also desire to self-identify, to preserve their culture, traditions and customs and, in this way, to provide themselves with a reliable place in history.

But being full of contradictions, our time engenders quite opposite occurrences, and it is not a rare case when we see that well-developed languages and rich national cultures begin to vegetate and perish. When a nation loses its independence, it loses its freedom. The last-centuries history of the Belarusian nation is a good and vivid example of this phenomenon. 

1. STATEMENT

The humanity is not interested in losing the Belarusian nation from the historical scene, because the loss of cultural heritage and variety, unification and globalization lead to monotony, inexpressiveness, dullness and mean degradation of different nations and the whole human race.

Any national culture "is common wealth to all mankind, it is a source of prosperity; as a result of human activity it renews and enriches itself all the time. But the language is one of the most valuable human treasures. It is not only a medium of communication, it is a great space of meanings..." These words from the General Declaration of the UNESCO on cultural variety (Article 1) were quoted by Koitiro Matsuura, General Director of the UNESCO, at the International Symposium in Minsk (July 9, 2009).

After the disintegration of the Soviet Union, the Republic of Belarus was established on the ideological base of the Belarusian People's Republic and the medieval historical heritage of the Grand Duchy of Lithuania.

Before the state was proclaimed there had been three centuries of hidden or open dependence on Poland, Russia and the USSR. The process of neglecting the mother tongue and native culture came to us from the historic past, and unfortunately the majority of Belarusian people do not consider this fact as our national drama. The official leaders of the new state, who lack a sense of national self-consciousness, made everything possible to use the situation and declared Russian, the language of the neighbouring state, the second official language in the Republic of Belarus. As a result, Russian became dominant, and makes the Belarusian language and culture suffer from various obstacles.

Today, the Belarusian language catastrophically loses its status as the language of the titular nation. The UNESCO has already entered it in the list of vanishing languages. In the whole country no Belarusian-oriented kindergarten can be found. There are neither city schools nor higher educational institutions where the titular language is used for teaching different subjects and lecturing. The publications of the only newspaper for Belarusian teenagers "Ranitsa" (Morning) and the magazine "Byarozka" (Birch) were stopped. Before the festival "Dazhynki" 2011 (End of Harvest) the cinema in the town Maladzechna was renamed from Belarusian "Radzima" (Motherland) into Russian "Rodina". The new Central Bus Station in Minsk is full of Russian notices and signs. The national identity of the people and the nation are lost. All this develops into the loss of cultural traditions and feelings of patriotism, causes a constant emigration of talented people, destroys the gene pool and spiritual values. As a result, all these things cause serious danger to the independence of the Republic of Belarus.

When the Constitutional Court of the Republic of Belarus realized this evil process, it demanded by its Decree №П-91/2003 to correct the regulations of the earlier taken laws on languages with the aim "to reach the real equality of the two official languages in practice". The government of the country, however, ignored this demand of the Constitutional Court.

After the mass action organized by the Civil Initiative "Institute of National Remembrance" (CI INR) in 2009, it was revealed that people of different social groups, state officials of legislative and administrative bodies, academic scientists, creative intellectuals treated the problem of the mother tongue with understanding ("Narodnaya Volya", 2009, June 6; 2010, May 18, 21; the collection by V. Yakavenka "The Ghost of Shanghai over the Svislach River", 2011, p.p. 67,79). But many of them do not dare to use their titular language, to say nothing of attempts to defend it, because the higher authorities express disapproval. "How terrible! - was the reaction of Iryna Prylishch, Russian- born who continued speaking good Belarusian: - Our society is forged by fear even in doing such a harmless thing as using the native language!"("Narodnaya Volya, 2009, August 25).

In 2009 in answer to measures of citizens the National Academy of Sciences of the Republic of Belarus prepared several recommendations for the government, and some law-makers, among them the Council of the Republic and the House of Representatives of the National Assembly of the Republic of Belarus planned to prepare and adopt a law in 2010 which would eliminate the distortion in the usage of languages. But during the discussion of the law-making process the President's administration cut out this paragraph from the draft of both state law-making Chambers.

Shortly before the presidential elections of 2010 there happened an unusual event: the All-Belarusian National Assembly clearly expressed its support of the mother tongue. The 2.5-thousand audience broke into applause, when Nina Savinava, Belarusian-born Estonian with a feeling of national awareness and honour, spoke about the necessity of reviving the mother tongue in sovereign Belarus. There was no one who could object to her words. But the pro-president newspaper "Sovetskaya Belorussia" ignored the ardent words of Nina Savinava about the fate of the Belarusian language in its report later.

At the press-conference with journalists (late 2009) the leader of independent Belarus explained the unenviable situation of the titular language, about which Belarusians, are still concerned, by definite international agreements, similar to those on gas and oil. And the agreements are to be fulfilled! "You see, if you receive assistance and some terms are made, then be so kind to follow the rules..." he said in Russian ("Narodnaya Volya", 2010, February 20). From this comes the following: the national language on the imperial market is just a merchandize!

A specific situation of the Russian Federation in international policy was fully disclosed by the well-known Russian TV journalist Siargei Darenka in his interview for the newspaper "Narodnaya Volya". He said: "Russia, you should understand, conceptually does not consider Belarus as an independent area. We, Russians, view the world in a different way. In our opinion, we border not on Belarus, but on Germany. Between us there are some bordering states, areas, which are occupied by one or another country. We cannot consider them as subjects - this is just a structure of our mind. Between us and Germany there is always someone, but this...sort of stop-gap inconvenience" ("Narodnaya Volya", 2009, August 11).

The quoted words are an example of great-power chauvinistic ideas and aspirations which characterize not only this unduly familiar oracle - the bright Russian intellectual, but also many people among the leaders of Russia, who take part in trading Belarus. Meanwhile, the fact that Belarusians have given up their language willingly is a great and impudent lie. The mankurts in power (ideal slaves with no will and infinitely devoted to their owners), people who lost their memory of ancestors and Motherland, officials who are guided by the state administration, force our people to renounce their native Belarusian language!

In 2011 in press and internet sites appeared some publications which are to be called symbolic, because they have some reasonable and principal opinions of simple representatives from different ethnic groups, for instance Russians, Jews, Belarusians. Their authors as well as the mentioned Russian woman Iryna Prylishch write with anxiety, even with anger about the situation of the Belarusian language. Sometimes, as they write, everything looks cynical: Belarusian-oriented schools are opened in other countries, but in Belarus they are closed. Instead appear schools of other ethnic groups! The authors appeal to Belarusians to come to their senses and get back the thing which was taken away from them insolently by swindlers.

2. CONCLUDING PART

Taking into consideration all the above-mentioned circumstances and statements of different people alongside personal observations of participants at the discussion of the topical problem, give the "Institute of National Remembrance" the ground to adopt as a declaration the following principles and regulations on the usage of the native language and preserving the national identity of the Belarusian ethnos and state:

  1. The titular Belarusian language and national self-identity shall be considered inseparable in our Motherland. Therefore, when the nation wants to preserve its name and survive, it ought to protect, learn and use the native language.
  2. Being the source of patriotism, the titular language of a country enriches the people spiritually. It shall serve as a reliable guarantee and defender of the country's sovereignty.
  3. Our language shall be a value, recognized all over the world. It is the language that unites people, connects them with ancestors, forms their mentality and character. Besides it expresses various shades and nuances of events and things, meanings and ideas, which characterize only this particular ethnic group or nation.
  4. Languages of various countries and people have many differences, but together, they form the linguistic inflorescence of civilization and enrich cultures. The loss of any language makes the world poorer and destroys a definite ethnic group or a nation. We have no right to lose our mother tongue.
  5. The value of some nations and ethnic groups is proved by different international documents, including the General Declaration of the UNESCO on cultural variety and the European Charter of regional and minority languages adopted by the Council of Europe. To ignore these documents and the law of development means to throw Belarus back to the backyard of cultural life on the planet and in human history.
  6. An independent country ought to have a stable and all-round system of teaching and instructing in the titular language of the nation - from kindergartens to higher educational institutions. Therefore, the appeal of the CI INR (July 6, 2009) to the leader of the country (including questions to the state officials of legislative and executive bodies, ministers and all citizens of Belarus) is still relevant and important.
  7. The leaders of the country, as well as the officials of legislative and executive bodies who do not provide necessary conditions and means for teaching and studying the titular language of the country (on all levels), and those who do not favour its usage in communication, violate the Constitution of the Republic of Belarus and betray the interests of their people. These persons ought to be treated as state criminals.
  8. Diasporas of neighbouring countries, founded in the independent Republic of Belarus, are to be proud of the duty to support the titular nation's language, especially in cases when they have opened (or going to open) schools where languages of ethnic minorities will be languages of instruction.
  9. In the country, which has problems with national self-consciousness and is concerned about a better status of the titular language, the public and social organizations ought to become more active; definite state measures ought to be taken, and first of all, favourable conditions ought to be provided for the work of the associations The Francis Skaryna Belarusian Language Society, The Belarusian School Society and others..
  10. The policy of the state ought to be oriented to preserving, defending and developing real national values and, primarily, the language, which makes every personality a conscious patriot of his country, mobilizes his spiritual and creative power for noble actions and deeds.

All the items of the present Declaration include opinions, ideas and aims of many participants and new friends of the public action of 2009 organized in defense of the Belarusian language.

The Declaration was adopted at the regular meeting of the Civil Initiative "Institute of National Remembrance" in Minsk (November 4, 2011). It is to be sent and distributed among different state establishments and public associations for studying, comprehension and possible implementation of its regulations.